قارچ دکمه ای
معرفی قارچ دکمه ای،خصوصیات و شرایط محیطی برای رشد آن در {ادامه مطلب} …
قارچ دکمه ای
در هنگام ورود کمپوست دمای سالن باید بین ۲۳تا ۲۵ درجه سانتی گراد باشد . تنها در این شرایط است که تعادل دمای بین کمپوست و سالن کشت بر قرار میشود در غیر اینصورت باعث به تعویق افتادن دوره ریسه دوانی میگردد .
در چیدمان کمپوست نیز باید دقت کافی از بابت پاره نبودن کیسه ها بعمل آید اگر چنانچه نایلون کمپوست پاره گردد باعث خشکی بستر میشود و در نتیجه ریسه درآن قسمت رشد نمی کند ، پس بهتر است اگر نایلون پاره مشاهده گردید آنها را ترمیم نمائیم.
مرحله پنجه دوانی :
تلقیح کمپوست با اسپان را اسپان زنی و به احاطه شد ن بستر ها با میسلیوم قارچ ، پنجه دوانی می گویند . برای رسیدن به حد اکثر عملکرد؛ نکات مهمی را باید در این دو مرحله رعایت نمود که اهم آنها عبارتند از:
۱- مقدار رطوبت بستر
۲- دمای بستر
۳- CO2
4- مدت زمان پنجه دوانی
مقدار رطوبت :
میسلیوم قارچ در محیط خیلی خشک یا خیلی مرطوب ، قادر به رشد نخواهد بود . در بستر های کم آب یا خشک ؛به علت فقدان آب لازم برای انتقال و سوخت و ساز مواد غذای ؛ رشد میسلیومی به صورت کپه ای و تنک بوده و تشکیل کلاهک ها بسیار ضعیف خواهد بود و از طرف دیگر، در یک محیط بیش از اندازه مرطوب ، رشد میسلیومی متوقف شده و یا میسلیوم های بیش از اندازه نخ مانند و ضعیف تولید میشود.
دمای بستر:
برای کنترل دمای بستر کاشت ، دما سنج های را در مرکز توده کمپوست و در هوای اتاق نسب مینمایند. بدهی است که این دو مکان ؛ دماهای متفاوتی را نشان دهند و با فرض اینکه دمای گرم ترین نقطه (مرکز توده بستر) برابر با ۲۷ درجه سانتی گراد و دمای معمولی اتاق نیز ۲۴٫۵ درجه سانتی گراد باشد.در این صورت دمای کل بستر نیز بایستی در این دامنه قرار گیرد .
بسته به نوع قارچ دمای مطلوب رشد میسلیومی نیز متفاوت خواهد بود . به عنوان مثال قارچ دگمه ای در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد ؛ خیلی سریع رشد مینماید ؛ در حالی که گونه سیلوسب برای این منظور به دمای ۳۰ درجه سانتی گراد نیاز دارد دمای بالاتر و پایین تر از این حد؛رشد میسلیومی این دو قارچ را کند میکند و این مورد برای تمامی قارچها قابل اجرا است .
توجه کنید که با افزایش دمای هوا بیش از حد مطلوب ،رشد میسلیوم ها کندتر میشود. بنابراین در طی پنجه دوانی میسلیوم ها ، هدف اصلی ، حفظ دمای مناسب برای سریع ترین و بیشترین رشد میسلیومی میباشد .
در طی پنجه دوانی میسلیوم در حال رشد مقادیر زیادی حرارت تولید میگردد که معمولا اوج این حرارت در روز نهم تا دوازدهم بعد از اسپان زنی ، بوقوع می پیوند و در این درجه حرارت میکرو ارگانیسم های گرما دوست فعال شده که به موجب آن زمینه افزایش بیشتر حرارت فراهم میشود . دماهای بین ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی گراد میتواند به میسلیوم بسیاری از قارچها آسیب رساند و قوه نامیه و توان تولید قارچ را کاهش دهد. همچنین با افزایش دما احتمال فعال کردن کپک های رقیب و نامناسب ساختن شرایط بستر برای رشد قارچ نیز افزایش میابد .
CO2:
در طول اسپان ران سطح متعارفی از co2 موجب تسریع در عمل ریسه دوانی در کمپوست میگردد . برای تامین این امر ، ورود هوای تازه به اتاق پرورش به هیچ وجه مجاز نیست مگر برای کنترل درجه حرارت .
در اینصورت مقدار گاز کربنیک مناسب ، رقمی معادل (ppm ۳۰۰۰) خواهد بود . فعالیت های بالای کمپوست ، درست قبل و بعد از خاک دهی است . غلظت co2در طول دوره رویشی بستگی به نوع مدیم ،وزن کمپوست و رشد میسلیوم یا ریسه دارد به طوریکه پس از ۱۴روز کمپوست کاملا پوشیده ار ریسه میگردد .
همانطور یکه گفته شد در طول ۱۳-۱۶ روز کل بستر سفید شده ، قطرات آبی که بر اثر تعرق کمپوست در سطح آن جمع شده اند به رنگ طلایی در می آیند که در اصطلاح تولید کنند گان کمپوست قطر طلا زده است و نشانه فرارسیدن زمان خاک دهی می باشد.
برای آماده کردن سطح کمپوست ، درب کیسه ها را باز کرده و دستکش بدست میکنیم و پس از اینکه دستمان را با کاربندازیم دو در هزار ضد عفونی کردیم سطح روی کمپوست را صاف میکنیم و کمپوست های کلوخه شده را نیز از هم باز کرده و بر روی بستر بخش میکنیم توجه داشت باشید که برای جلوگیری از انتقال آلودگی هر از چند گاهی دستمان را با محلول درست شده ضد عفونی میکنیم.حال بستر آماده خاک دهی می باشد.
خاک پوششی و نقش خاک پوششی و طرز دادن خاک پوششی :
خاک پوششی:
پوشاندن سطح بستر با یک لایه از مواد مرطوب و برخوردار از خواص ساختاری ویژه را اصطلاحا ً لایه پوششی مینامند.
نقش خاک پوششی :
۱- محافظت از خشکیدگی بستر کشت : میسلیوم قارچ شدیدا ً نسبت به خشکی هوا ، حساس می باشد. اگر احیانا ً سطح کشت خشک شود ، میسلیوم ها مرده و بصورت یک توده سخت و غیر قابل نفوذ سلولی در می آیند .با پوشاندن سطح بستر با یک لایه مرطوب میتوان از میسلیوم ها در برابر صدمات ناشی از خشک شدن و همچنین از هدر رفتن رطوبت بستر تا حد زیادی جلوگیری کرد .
۲- ایجاد محیطی مرطوب و مناسب برای تشکیل سلولهای بنیادی :لایه پوششی ترکیبی از مواد لازم برای رشد گسترش شبکه میسلیومی می باشد . میکرو کلیمای مرطوب ایجاد شده درون لایه پوششی تقویت کننده رشد میسلیومی و تشکیل سلولهای بنیادی می باشد .
۳- ایجاد ذخیره آب لازم برای رشد قارچ : رشد ته سنجاقی ها و تبدیل آن به یک قارچ کاملا ً بالغ شدیدا ً تحت تاثیر آب بوده و بدون آن قارچها کوچک مانده و رشد نمی کنند . لذا با استفاده از یک لایه پوششی میتوان تا حد زیادی آب را درون آن ذخیره کرد و موقع نیاز در دسترس میسلیوم ها قرارداد .
خصوصیات لایه پوششی :
لایه پوششی باید به گونه ای باشد که موجب حفظ رشد میسلیومی ، تحریک بار دهی و پشتیبان چینهای متوالی قارچ باشد . هنگام آماده سازی لایه پوششی باید مواد آن را به دقت و بر طبق خواص شیمیائی و فیزیکی آنها انتخاب کرد .
۱- نگهداشت آب : لایه پوششی باید دارای ظرفیت جذب و آزاد سازی مقادیر پایدار آب باشد . لایه پوششی نه تنها باعث تقویت رشد رویشی میشود که رطوبت لازم و کافی را برای تولید متوالی کلاهک های قارچ را نیز فراهم میکند.
۲- ساختمان: ساختمان لایه پوششی باید متخلخل و باز بوده با توجه به این دلیل نگهداشت ساختار سطحی مناسب به طور مستقیم بر توانایی لایه پوششی برای تشکیل سلولهای پریموردیومی و پایداری تولید اندام بار دهی و نگهداشت قارچ ها به عنوان تکیه گاهی مناسب تاثیر میگذارد.
۳- ارزش غذایی :لایه پوششی نمی تواند مواد غذایی مورد نیاز رشد قارچ های خوراکی را فراهم کند و باید از ارزش غذایی کمتری نسبت به بستر برخوردار باشد چرا که یک لایه پوششی مغذی به نوبه خود از کپک های رقیب بیشتری نیز حمایت میکند . قطعات چوب و دیگر مواد گیاهی تجزیه نشده از مکانهای اولیه رشد کپک ها بوده و باید با دقت خاصی از لایه پوششی تهیه شده جدا نمود .
۴- PH : جهت رشد مطلوب میسلیومی لازم است که در صد اسیدیته لایه پوششی در حد مشخصی باشد . یک لایه پوششی بیش از حد اسیدی یا قلیایی میتواند رشد میسلیومی را مختل کرده از عوامل رقیب حمایت نماید . مقدار مطلوب برای قارچ دگمه ای ۷تا ۷٫۵ است .
۵- کیفیت بهداشتی : لایه پوششی باید عاری از آفات ، عوامل بیماری زا و بقایای خارجی باشد و از همه مهم تر باید عاری از هرگونه نماتد و لارو حشرات باشد .
خاک دهی :
برای آماده سازی یک لایه پوششی مناسب باید خاک را به صورت مرطوب یا نیمه مرطوب در آورد به همین منظور مقدار۵تا ۷ لیتر آب (به ازای هر کیسه خاک پوششی) را بطور یکنواخت در تمام لایه پوششی پخش مینماییم سپس خاک پوششی را به حد کافی مخلوط و زیرورو کرده تا خاک کاملا اشباع شود ( به میزان ۷۵ تا ۸۰ در صد ) اکثر تولید کنند گان قارچ دگمه ای عمق لایه پوششی بستر های خود را حد اقل ۴ و حداکثر ۶ سانتی متر میگیرند . حتی الا مکان لایه پوششی را باید به صورت کاملا ً یکنواخت بر روی بستری با سطح صاف پخش نمود. به دو دلیل عمق غیر یکنواخت لایه پوششی نا مطلوب می باشد . اولا ً مناطقی با عمق پوشش کمتر سریعتر پرآب شده و در نتیجه میسلیوم ها خفه شده و از رشد باز می مانند و ثانیا ً میسلیوم ها در زمان های متفاوتی از لابه لای لایه پوششی سر در آورده و منجر به پیدایش نامنظم ته سنجاقی ها می شوند .
هرچند که لایه پوششی باید یکنواخت و هم سطح باشد اما در نهایت ساختمان لایه باید متخلخل و زبر بوده و در سطح آن جوی و پشته های کوچک ایجاد شود . ساختمان رویه لایه پوششی عامل اصلی تشکیل ته سنجاقی های مطلوب بوده .
عملیات پس از خاک دهی :
بعد از دادن خاک پوششی شرایط محیطی (دما و رطوبت ) بایستی مطابق شرایط مرحله پنجه دوانی باشد بدین ترتیب دمای بستر در حد مطلوب ۲۵ درجه رطوبت نسبی و مقدار تهویه هوای تازه در حداقل ممکن باشد افزایش میزان co2 محیط برای رشد میسلیومی مفید بوده و میتوان با انسداد و درز بندی کامل محیط مانع از ورود هرگونه هوای تازه به درون محیط گردید. در صورتی که به هر طریق نتوانیم مانع ورود هوای تازه به درون اتاق گردیم میتوان روی بستر کشت را با ورقه نایلونی تمیز بپوشانیم و بدین ترتیب تا حد زیادی مانع تبخیر آب زیاد از طریق لایه پوششی نیز میشویم . بلافاصله بعد از اتمام مرحله خاک دهی دمای بستر کشت باید در دمای ۲۵درجه باشد . ظرف مدت سه روز بعد از مرحله خاک دهی بایستی میسلیوم ها به درون لایه پوششی نفوذ نمایند که در این مواقع آب پاشی سنگین و مستقیم باعث تخریب سطح روی لایه شده و ایجاد سله نموده و تمامی منافذ و خلل و فرج آن را مسدود و در نتیجه میسلیوم ،درون لایه پوششی گیر افتاده و امکان نفوذ درون این لایه از آن صلب میشود .
رافیلینگ یا چنگ زنی و دلیل انجام این عمل :
موقعی که میسلیوم ها به حد کافی درون لایه پوششی رشد نمودند (بین ۵۰ تا ۷۰ درصد) بایستی کل لایه پوششی را تا سطح بستر خراش داد و سپس میسلیوم های شکسته سریعا ً خود را باز یافته و ظرف مدت دو تا سه روز کاملا ً سطح بستر را احاطه می نمایند. در نتیجه تشکیل سریع، پربار و یکنواختی از ریسه ها را خواهیم داشته قبل از این مرحله تولید کنند گان بایستی از پاک بودن لایه پوششی از هرگونه کپک های رقیب و نماتد خاطر جمع شوند.
دلایل انجام رافیلینگ :
۱-جلوگیری از به وجود آمدن قارچ به صورت کلونی و پشت باز
۲- باعث خروج co2 و ورود O2 به خاک میگردد.
۳- باعث رشد یکنواخت میسلیوم داخل خاک میگردد.
۴- راند مان محصول را افزایش میدهد .
شوک دهی و تشکیل سر سنجاقی (گره):
قبل از انجام عمل شوک دهی نایلون های سطح بستر را جمع آوری نموده وسپس اقدام به شوک دهی می نماییم .اولین قدم در فرایند تولید ته سنجاقی کاهش دمای بستر و هوای اطراف آن (هوای محیط کشت ) می باشد که به آن شوک دهی می گویند.که از طریق اگزوز خروجی حجم زیادی از هوای کهنه خارج میشود در این مرحله دمای سالن از ۲۵ درجه به ۱۶ الی ۱۸ درجه میرسد ؛دمای بستر کشت همیشه چند درجه گرمتر از دمای هوای محیط میباشد . مدت زمان این کاهش دما بسته به کل حجم بستر و دمای هوای ورودی می باشد . ظرف مدت ۴۸ ساعت بایستی دمای بستر را به دمای بار دهی رساند که در نتیجه این امر ، بستر از رشد رویشی به رشد زایشی تبدیل میگردد و شرایط بار دهی فراهم میشود هوای تازه باعث کم شدن co2 و دیگر گازهای متابولیکی از محیط میشود . از آنجائی که قارچ دگمه ای نمی تواند در غلظت co2 بیشتر از ppm ۲۰۰۰ رشد مناسبی داشته باشد.
در صورت عدم دفعco2 از محیط ؛ تولید ته سنجاقی صورت نخواهد گرفت و در صورت بالا بودن مقدار co2 ؛میسلیوم کل سطح لایه پوششی را فرا گرفته و حالتی را تحت عنوان پوشش ایجاد میکنند . لایه نمدی نازکی که بدین ترتیب سطح خاک پوششی را فرا میگیرد ، مانع نفوذ آب به درون بستر شده و در نتیجه ته سنجاقی کمتری تولید می شود . همچنین این گونه لایه غیر قابل نفوذ ، در صورت خشک بودن بیش از حد لایه پوششی اصلی ؛ و با رطوبت خیلی کم هوا و یا بالا بودن دمای هوا پدید می آید . با ایجاد لایه غیر قابل نفوذ بر روی لایه پوششی مقدار محصول هر برداشت کاهش میابد .
تشکیل سر سنجاقی(گره):
بعد از کاهش دمای بستر و میزان co2 آن ،ایجاد سر سنجاقی ها آغاز میشود . در این مرحله باید موارد زیر را رعایت نمود :
۱- تامین هوای تازه برای رفع گازهای متابولیکی و حفظ co2با غلظت کمتر از ppm1000
2- حفظ دمای ثابت محیط کشت در حد بار دهی(۱۸ درجه)
۳- حفظ رطوبت نسبی در حد ۹۰ در صد
تشکیل ته سنجاقی و محصول دهی (برداشت محصول ):
محیط مناسب تشکیل ته سنجاقی محیطی است که دمای آن پایین ، رطوبت بالا و گازهای متابولیکی کم ( تهویه مطبوع ) است . تا زمان تشکیل ته سنجاقی ها این عوامل را باید به همین نحو ثابت نگه داشت . هرگونه تغییر ناگهانی در دما یا رطوبت برای رشد ته سنجاقی مضر خواهد بود . ته سنجاقی های اولیه در شیارهای مرطوب لایه پوششی تشکیل شده و به صورت گره های میسلیومی قابل مشاهد می باشند و این خود اولین مراحل بار دهی می باشد. ۵ روز بعد این گره ها بزرگ شده و تبدیل به دگمه های میشوند که در نهایت به زودی تبدیل به قارچهای خوراکی خواهند شد .
در محیط های خنک ، بعلت کندی رشد میسلیومی ، تولید co2 نیز خیلی کم می باشد . در نتیجه تهویه های تازه را نیز میتوان تا حد ppm ۱۰۰۰ کاهش داد . در این مرحله تهویه بیش از حد هوای تازه موجب افزایش تبخیر و ایجاد خشکی بستر ها میشود توجه داشته باشید که میزان رطوبت بستر ها هرگز نباید کمتر از ۸۵تا ۹۰ درصد شود ؛ به همین منظور استفاده از دستگاه های رطوبت ساز برای ایجاد رطوبتی متعادل و مناسب امری ضروری و اجتناب ناپذیر می باشد.
در حقیقت بعضی از تولید کنند گان نا آگاهانه با آب پاشی تحت فشار و شدید در روزهای اولیه بعد از خاک دهی باعث جلوگیر از پیدایش ته سنجاقی ها و همچنین اقدام به تخریب میسلیوم ها می نمایند . در هر صورت بعد از شروع سنجاق زنی نیز هرگونه آبیاری شدید ، منجر به نابودی شماری از ته سنجاقی های در حال رشد و تخریب دیگر ته سنجاقی های نهفته و شبکه میسلیومی خواهد شد . در صورتی که رطوبت لایه پوششی در زمان اشباع کردن خاک پوششی کافی باشد ، اینگونه آبیاری ها عملا ً ضرورتی نخواهد داشت .
محصول دهی :
بعد از اینکه ته سنجاقی ها به اندازه نخود (۳تا۵ میلی متر ) رسیدند رشد ثانویه آنها عمدتا ً بستگی به میزان رطوبت نسبی و مقدار دمای بستر و محیط کشت دارد برای اینکه این ته سنجاقی ها تبدیل به قارچ های بالغ و سالمی گردند باید موارد زیر را در محیط کشت اعمال نمایم:
۱- دمای هوا را در حد دمای بار دهی (۱۸ درجه) ثابت نگهداریم .
۲- رطوبت محیط کشت در حد ۸۵ تا ۹۲ درصد نگهداریم .
۳-تهویه هوای تازه را انجام داده و مقدار دی اکسید هوا را کمتر از ppm ۲۰۰۰ نگهداریم .
۴- اگزوز خروجی را تا پایان دوره باز نگهداریم.
چنانچه رطوبت به حد ۸۵ تا ۸۹ درصد برسد (کاهش یابد ) میزان تبخیر(نیاز اصلی بلوغ ته سنجاقی ها ) افزایش خواهد یافت . در صورتی که مقدار رطوبت در حد خیلی بالای بماند رشد ته سنجاقی ها متوقف خواهد شد . افزایش دما تا حد ۱تا۲ درجه سانتی گراد و یا افزایش تهویه محیط کشت از ساده ترین راه های کاهش رطوبت می باشد. تحت هر شرایطی نباید درون سالن کشت هوای راکد ایجاد شود چرا که میزان تبخیر در هوای راکد بسیار کم بوده که این شرایط در مجموع محیطی بسیار مناسب برای رشد عوامل بیماری زا فراهم می آورد.
به طور کلی محصول دهی در سه فلش یا چین انجام می پذیرد و این فرآیند در۲۰ روز صورت میگرد.
نکته اول: هرچه تعداد ته سنجاقی ها ی چین اول بیشتر باشد میزان عملکرد بیشتر خواهد بود. مشروط به اینکه مواد غذایی لازم و کافی برای رشد آنها فراهم باشد . با این وجود تعداد ته سنجاقی های رقیب بر سر مواد غذایی افزایش یافته و از طرفی اندازه قارچ های تولیدی در این گونه محیط ها کوچکتر میشود. هرچه تعداد ته سنجاقی ها کمتر باشد اندازه قارچ ها بزرگتر شده ولی عملکرد کل کاهش خواهد یافت.
نکته دوم: ته سنجاقی های که زود تشکیل میشوند رشد سلولهای مجاور را به تاخیر می اندازند . مناطق کم عمق یا نواحی دور تا دور بستر کشت مثال های خوبی در این زمینه می باشند، برداشت کردن اینگونه قارچ ها قبل از رشد و نمو آنها برای باقی ته سنجاقی ها که چین اول را تشکیل میدهند مفید خواهد بود .
ســـلام دوست خوبم..